Asosyalmekan

Jean-Paul Sartre’ın "Cehennem başkalarıdır" ( L'enfer, c'est les autres ) sözünü duyduğumuzda, genellikle aklımıza kalabalık bir metrobüs, gürültülü komşular ya da bitmek bilmeyen zoraki aile toplantıları gelir. "İnsanlara tahammülüm yok" demenin en entelektüel yolu gibi kullanırız bu cümleyi. Ancak Sartre’ın 1944 tarihli Çıkış Yok (Huis Clos) oyununda geçen bu ikonik replik, yaygın kanının aksine kalabalıkların yarattığı fiziksel bir rahatsızlık değildir. Bu söz, insan ilişkilerinin varoluşsal ve aslında ne kadar ürkütücü olabilen derin bir analizidir. Gelin, Sartre’ın bu "cehennem"inin kapılarını aralayalım ve neden bugün, 1944’ten bile daha fazla bu cehennemin içinde olduğumuza bakalım. "Bakış"ın Hükümdarlığı: Özneden Nesneye Düşüş Sartre felsefesinde her şey "Bakış" ile başlar. Tek başınızayken dünyanızın efendisi, özgür bir öznesinizdir. Ama odaya bir başkası girdiğinde ya da birinin size baktığını hissettiğinizde işler de...

. Vitrin ve Depo Arasındaki Uçurum: Masumiyetin "Yakıt" Olarak Kullanılması İdealist yapıların çöküşünden sonra yaşanan en büyük travma, suçluluk duygusundan ziyade, derin bir "aldatılmışlık" hissidir. Hannah Arendt, "Kötülüğün Sıradanlığı"ndan bahsederken, emirleri uygulayan, düğmelere basan ve çarkları bizzat döndüren gri bürokratları anlatıyordu. Ancak bu yapıların "kurbanı" olarak nitelendireceğimiz asıl kitle, o bürokratlar değil; yapının en geniş tabanını oluşturan, kararlardan, kumpaslardan ve stratejik hamlelerden tamamen habersiz, saf ve temiz niyetli insanlardır. Onlar, sistemin operatörleri değil; sistemin çalışması için gereken enerjiyi (parayı, duayı, insan kaynağını) sağlayan "piller"di. Ve trajedinin en büyüğü, pilin bitip atıldığında değil; o enerjinin aslında bir okulu aydınlatmak için değil, bir silahı ateşlemek için kullanıldığını öğrendiğinde yaşandı. Bu ayrımı net koymak zorundayız: Kötülüğü bilerek yapan veya süre...

Büyük Boşluk, Nihilizmle Dans ve Sıradanlığın Cesareti Zihinsel ve dilsel prangalar çözüldüğünde, insan hemen "özgürlüğün tadını" çıkaracağını sanır. Filmlerde hapishaneden çıkan adam derin bir nefes alır ve güneş yüzüne vurur. Ancak idealist yapıların, cemaatlerin veya katı ideolojilerin "hapishanesinden" çıkanlar için senaryo böyle işlemez. Kapıdan çıkıp, kavramları temizleyip, kendi kelimelerinizle konuşmaya başladığınızda sizi karşılayan ilk şey huzur değil; uçsuz bucaksız, soğuk ve sağır edici bir sessizliktir. Bu, "Boşluk Korkusu"dur. Yıllarca hayatınızın her dakikasını, her kararını ve her hedefini belirleyen o "Büyük Anlatı" çöktüğünde, geriye devasa bir krater kalır. Nietzsche’nin meşhur "Tanrı öldü" çığlığı, modern insan için aslında "İdol öldü", "Dava öldü" veya "Lider öldü" demektir. O mutlak otorite zihninizde öldüğünde, güneşiniz de sönmüş gibi hissedersiniz ve karanlıkta yönünüzü bulmak sandı...

  Zihnin İşgali ve Dilin Özgürleşmesi: Kavramları Geri Almak Bir yapıdan, bir cemaatten veya katı bir ideolojik örgütten fiziksel olarak ayrılmak, işin aslında en kolay kısmıdır. Kapıyı çeker çıkarsınız, telefon numaralarını silersiniz, mekanları değiştirirsiniz. Ancak asıl büyük ve sessiz savaş, o kapı kapandıktan sonra başlar. Çünkü idealist yapılar, insanları sadece fiziksel mekanlara değil, kelimelerden örülmüş görünmez hapishanelere hapsederler. George Orwell, o meşhur 1984 romanında "Yenisöylem" (Newspeak) kavramından bahsederken tam olarak bu tehlikeye işaret ediyordu: "Kelimelerin anlamını daraltırsanız, düşünceyi de daraltırsınız." İdealizmin kurbanı olan birey, yıllarca zihnine zerk edilen bu "örgütsel dil" yüzünden, dışarı çıksa bile dünyayı hâlâ içeridekilerin kelimeleriyle algılamaya devam eder. Özgürlük, bedenin yer değiştirmesi değil, zihnin kendi ana diline kavuşmasıdır; ancak bu, sanıldığı kadar kolay bir kavuşma değildir. İdealist yapıla...